Samen werken, voor een psychisch gezonde jeugd

Zoeken
Generic filters
Exact matches only

Prevalentie

Psychische stoornissen kunnen bij jongeren voorkomen zonder dat er sprake is van problematisch middelengebruik, maar het komt ook vaak voor dat psychische stoornissen en problematisch middelengebruik samengaan. Daarnaast blijkt dat bij de meerderheid van de jongeren met problematisch middelengebruik sprake is van comorbiditeit met psychische stoornissen.

Bevolkingsonderzoek

Uit een internationale systematische review naar bevolkingsstudies over psychische stoornissen bij adolescenten en jongvolwassenen die een stoornis in het middelengebruik hebben, blijkt dat bij diegenen die een stoornis in het middelengebruik hebben, 60% een psychische stoornis heeft. Hiervan heeft 19% een stemmingsstoornis (depressie of bipolaire stoornis), 17% een angststoornis, 11% een post traumatische stress stoornis, 12% ADHD en 52% een antisociale gedragsstoornis (CD) (Armstrong & Costello, 2002). Het is niet duidelijk in hoeverre deze comorbiditeitscijfers ook toepasbaar zijn op de Nederlandse situatie.

Uit een onderzoek naar de prevalentie van het samengaan van zwaar middelengebruik met psychische problemen onder adolescenten en jongvolwassenen (12-23 jaar) in een Nederlandse bevolkingssteekproef (n = 4379), blijkt dat 66,3% geen psychische problemen of problemen in het middelengebruik rapporteert. Van de 33,7% die wel dit soort problemen rapporteert, geeft 14,4% zwaar middelengebruik aan, 15,5% psychische problemen en 3,8% van de adolescenten en jongvolwassenen gelijktijdig voorkomende psychische problemen en zwaar middelengebruik. Deze 3,8% is bijna twee keer zo hoog als op basis van kans verwacht kan worden. Dit suggereert dan ook een causale relatie tussen psychische problemen en zwaar middelengebruik (Couwenbergh, 2009).

Zwaar middelengebruik (bij jongeren van 12-23 jaar) wordt in het proefschrift van Couwenbergh (2009) als volgt gedefinieerd:

  • Bij roken: meer dan 10 sigaretten per dag;
  • Bij alcoholgebruik: op minimaal 7-8 gelegenheden gedurende de afgelopen maand en in de afgelopen twee weken op minstens 3-4 gelegenheden binge drinking (5 of meer glazen alcohol per gelegenheid);
  • Bij cannabisgebruik: op minimaal 5-6 gelegenheden gedurende de afgelopen maand;
  • Bij hard drugsgebruik (XTC, speed, cocaine, heroine, LSD): in de afgelopen maand minimaal 1 keer.

Bij jongeren in behandeling voor problematisch middelengebruik

Uit een internationale systematische review blijkt dat bij gemiddeld 74% van de jongeren die in behandeling zijn voor een stoornis in het middelengebruik, sprake is van comorbiditeit met psychische stoornissen. Bij 22% is sprake van ADHD, bij 64% van een antisociale gedragsstoornis, bij 26% van een stemmingsstoornis (depressie of bipolaire stoornis), bij 7% van een angststoornis en bij 11% van een post traumatische stress stoornis (Couwenbergh e.a., 2006). Hoeveel procent van de jongeren die problematisch middelen gebruikt en tegelijkertijd (kenmerken van) ASS of een licht verstandelijke beperking heeft, is niet bekend (Snoek e.a., 2010a). Volgens de experts worden deze groepen in de klinische praktijk wel vaak gezien.

Bij jongeren in de Nederlandse verslavingszorg met psychische stoornissen.

De Stichting Informatievoorziening Verslavingszorg (IVZ) heeft geïnventariseerd of de jongeren die zich aanmelden bij de verslavingszorg ooit een behandeling hebben gehad voor psychische problematiek. Het blijkt dat 29% van de bij de Nederlandse verslavingszorg aangemelde jongeren in de leeftijdscategorie tot en met 18 jaar ooit een behandeling heeft gehad voor psychische problematiek. Bij de 19 tot en met 24 jarigen gaat het om 25% (IVZ, 2010). Er lijkt sprake te zijn van onderdiagnostiek van psychische problematiek bij jongeren met problematisch middelengebruik, hoewel het niet duidelijk is in hoeverre de cijfers uit de internationale review van Couwenbergh (2009) van toepassing zijn op de Nederlandse situatie. Echter, in vergelijking met 74% comorbiditeit van psychische stoornissen bij jongeren die in behandeling zijn voor een stoornis in het middelengebruik uit de internationale review, lijkt 29% psychische comorbiditeit van bij de verslavingszorg aangemelde jongeren zeer weinig.

Bij jongeren in JeugdzorgPlus instellingen

Jongeren die in de gesloten jeugdzorg (JeugdzorgPlus) terecht komen, komen daar vanwege het vertonen van probleemgedrag. Dit kan op meerdere gebieden naar voren komen.

Uit een dossieronderzoek van Coleta van Dam en collega’s (2010) blijkt dat bij 335 van de 514 jongeren (65%) één of meerdere DSM-classificaties in het dossier vermeld zijn. Bij 25% van de 335 jongeren was sprake van een formele DSM-classificatie gegeven door een psychiater, bij 50% was de classificatie gesteld op basis van een psychologisch rapport, bij de rest wordt de DSM-classificatie in het dossier genoemd, maar was onbekend door wie en of de classificatie formeel is gegeven. De meest voorkomende enkelvoudige classificaties waren een oppositionele gedragsstoornis (ODD) (36%), antisociale gedragsstoornis (30%) en aandachtstekortstoornis met hyperactiviteit (ADHD) (25%). Andere voorkomende psychiatrische stoornissen zijn hechtingsstoornis (12%), depressie (8%), aan autisme verwante stoornis (7%), aanpassingsstoornis (5%) en cannabismisbruik (3%). Bij de meeste jongeren was sprake van een dubbele classificatie (64%). De meest voorkomende combinaties waren ODD met ADHD (16%), gedragsstoornis met ouder-kind problematiek (10%) en een combinatie van een gedragsstoornis met een andere stoornis (12%).

Uit de dossiers (n=514) blijkt verder dat 99% van de jongeren externaliserend probleemgedrag als agressiviteit en opstandig gedrag laat zien (dit is dus een bredere groep dan de jongeren die een DSM diagnose hebben gekregen, zie daravoor de voorgaande alinea). Meer specifiek blijkt dat 71% van de jongeren politiecontacten heeft gehad. Naast externaliserend probleemgedrag vertoont 89% ook internaliserende problematiek zoals depressie, onzekerheid en angstig gedrag. Driekwart van de jongeren heeft problemen met middelengebruik (van Dam e.a., 2010).

Bij jongens in Nederlandse justitiële jeugdinrichtingen

Uit een studie van Vreugdenhil e.a. (2004) bij een representatieve steekproef van 204 jongens (12-18 jaar) in justitiële jeugdinrichtingen in Nederland blijkt dat 90% van deze jongens minimaal één psychiatrische stoornis heeft (gehad) in het afgelopen jaar, volgens DSM-III-R criteria: 75% een antisociale gedragsstoornis, 55% een stoornis in het middelengebruik, 34% heeft psychotische symptomen, 8% ADHD, 9% een angststoornis en 6% een stemmingstoornis. Bij 67% van de jongens is sprake van comorbiditeit (niet duidelijk hoeveel % hiervan comorbiditeit van een stoornis in het middelengebruik is met een psychische stoornis). Er is bij deze populatie een significante relatie tussen het hebben van een stoornis in het middelengebruik en het hebben van een externaliserende stoornis, maar niet tussen het hebben van een stoornis in het middelengebruik en het hebben van een internaliserende stoornis. Voor meer informatie over de forensische kinder- en jeugdpsychiatrie, klik op de voorgaande link.

Jongeren met LVB en middelengebruik in Nederland

Uit een verkennend onderzoek naar middelengebruik onder jongeren van 12-25 jaar met een licht verstandelijke beperking of zwakbegaafdheid (IQ 50-85) die contact hebben met een hulp- of onderwijssetting gericht op jongeren met een licht verstandelijke beperking (N = 760) blijkt dat 7% aangeeft regelmatig alcohol te gebruiken en 60% af en toe (samen 67%). Als jongeren doordeweeks alcohol drinken, geeft 29% van de jongeren aan op weekdagen vijf consumpties of meer te drinken (binge drinken). Als jongeren in het weekend alcohol drinken, dan geeft 65% aan vijf consumpties of meer te drinken op een gebruiksdag (Bransen e.a., 2008).

Van deze 760 jongeren geeft 8% aan regelmatig drugs te gebruiken, 13% af en toe en 13% ‘eens maar nooit meer/heel zelden’ (samen 34%). De meest populaire drug is hasj/wiet: 97% van de jongeren die drugs gebruik(t)en, gebruikt(e) hasj of wiet. XTC wordt door 18% gebruikt, 14% gebruikt cocaïne, 12% paddo’s en 11% amfetamine/speed. Gemiddeld gebruiken jongeren die hasj/wiet roken, drie joints op een dag. Cocaïne en XTC worden gemiddeld 1,5 keer gebruikt op een gebruiksdag.

Van de jongeren die doordeweeks drugs gebruiken (n = 104), geeft 16% aan op weekdagen 6 joints of meer hasj of wiet te gebruiken op een gebruiksdag. Van de jongeren die in het weekend drugs gebruiken (n = 149), geeft 17% aan 6 joints of meer hasj of wiet te gebruiken op een gebruiksdag. Voor XTC en cocaïne geldt dat 3,4% van de drugsgebruikende jongeren aangeeft in het weekend deze drug zes keer of vaker te gebruiken en 1,9% doordeweeks zes keer of vaker (Bransen e.a., 2008). Het is niet geheel duidelijk of de jongeren met een licht verstandelijke beperking de vragenlijsten betrouwbaar hebben ingevuld.

Dubbele Diagnose jeugdafdelingen

Uit de klinische praktijk in Nederland blijkt dat bij Dubbele Diagnose jeugdafdelingen veel jongeren met problematisch middelengebruik, naast externaliserende en internaliserende problematiek en psychose, (kenmerken van) een Autisme Spectrum Stoornis (ASS) hebben. Vaak worden deze jongeren pas met ASS gediagnosticeerd als zij behandeling krijgen bij Dubbele Diagnose jeugdafdelingen. Verder blijkt uit de klinische praktijk dat veel jongeren met problematisch middelengebruik in meer of mindere mate hechtingsproblematiek vertonen en dat de persoonlijkheidsontwikkeling onder druk staat. Daarnaast worden ook jongeren met een licht verstandelijke beperking gezien op de Dubbele Diagnose jeugdafdelingen. Helaas is er geen wetenschappelijke literatuur bij ons bekend waaruit bij jongeren de relatie van ASS, hechtingsstoornissen, persoonlijkheidsstoornissen of licht verstandelijke beperking met stoornissen in het middelengebruik blijkt.

In dit onderdeel vindt u meer informatie over middelengebruik onder middelbare scholieren, klik op voorgaande link.

    Het Kenniscentrum Kinder- en Jeugdpsychiatrie maakt gebruik van cookies voor analyse van het gebruik van deze website en om de website optimaal te laten werken. Jouw bezoek blijft daarbij anoniem. Voor meer informatie, zie onze privacyverklaring

    Deze site is standaard ingesteld op 'cookies toestaan", om je de beste mogelijke blader ervaring te geven. Als je deze site blijft gebruiken zonder je cookie instellingen te wijzigen, of als je klikt op "Accepteren" hieronder, dan geef je toestemming voor het gebruik van Cookies.

    Sluiten