Samen werken, voor een psychisch gezonde jeugd

Zoeken
Generic filters
Exact matches only

Behandelmethoden

De onderstaande behandelmethoden kunnen problematisch middelengebruik, oftewel verslaving bij kinderen en jongeren, doen verminderen. Een geïntegreerde behandeling is daarbij een belangrijk aandachtspunt. Informatie over preventie en behandeling van ADHDgedragsstoornissen (ODD/CD)autismepsychoseangstdepressie/bipolaire stoorniseetstoornissen (anorexia nervosa, boulimia, eetbuien),  licht verstandelijke beperking (LVB),  staat onder de voorgaande links.

Behandelmethoden bij verslaving

Bij hoogrisicogroepen zoals jongeren met meervoudige problematiek en jongeren die zijn verwezen vanuit het justitiële systeem, lijkt motivationeel interviewen aan te bevelen ter verhoging van de ‘engagement’ (jongeren bewegen om in behandeling te komen) en therapietrouw (Smit e.a., 2007). Motivationele gespreksvoering an sich is echter onvoldoende om jongeren met problematisch middelengebruik en een psychische stoornis effectief te kunnen behandelen.

Terug naar boven

Multidisciplinaire behandeling bij adolescenten met problematisch middelengebruik en psychische comorbiditeit is noodzakelijk. Omdat de psychische problematiek en het problematisch middelengebruik op een ingewikkelde wijze met elkaar samenhangen, zijn ze niet los van elkaar te behandelen. Beide aspecten worden dus tegelijkertijd aangepakt, waarbij wel wisselend het een of het ander meer op de voorgrond kan staan. Meestal is er sprake van kenmerken van diverse comorbide stoornissen, waarbij wel zo nauw mogelijk aangesloten dient te worden bij de bestaande richtlijnen. Het behandelaanbod is gericht op stabiliseren, resocialiseren en de behandeling dient aan te sluiten bij het motivatiestadium en de mogelijkheden van de jongere en zijn systeem. Klinische opname wordt zo kort mogelijk gehouden en er wordt zo snel mogelijk gestart met het oefenen van vaardigheden in de eigen leefsituatie. Ook begeleiding om tot maatschappelijke reïntegratie te komen en terugval te voorkomen, worden zo snel mogelijk ingezet (van Wijngaarden-Cremers e.a., 2011).

Een voorbeeld van zo’n multidisciplinaire aanpak is te vinden op de Dubbeldiagnose Jeugdafdeling van Dimence. Op deze afdeling maken de volgende disciplines deel uit van het behandelteam: kinder- en jeugdpsychiater, psychiater, psychiater in opleiding, arts verslavingszorg, GZ psychologen, systeemtherapeuten, sociaal-psychiatrisch verpleegkundigen, MDFT-therapeuten, trajectbegeleider, vaktherapeuten (muziektherapie, creatieve therapie, beeldende therapie, psychomotorische therapie), psychiatrisch verpleegkundigen, SPH-ers en SPW-ers. Het behandelaanbod bestaat uit: een polikliniek, twee klinische afdelingen (Detox-Diagnostiek en Vervolgbehandeling), een Dagbehandeling en een MDFT-Team (Multidimensionele FamilieTherapie, zie <a href=”http://www.stichtingjeugdinterventies.nl/” target=”_blank” rel=”noopener”>StichtingJeugdinterventies.nl</a>). Actieve deelname van de relevante systeemleden wordt als essentieel ervaren en is voorwaarde voor behandeling (van Wijngaarden-Cremers e.a., 2011).

Een tweede voorbeeld van multidisciplinaire behandeling is het intersectorale team in Den Haag, waarbij jeugd GGZ en jeugdverslavingszorg samenwerken. Het intersectorale team bestaat uit therapeuten van zowel de forensisch psychiatrische polikliniek Het Palmhuis van De Jutters als MDFT-therapeuten van de jeugdverslavingszorg Brijder-Parnassia. Zij behandelen jongeren met meervoudige problematiek, waarbij middelengebruik een onderdeel is van de problematiek. Het intersectorale team is multidisciplinair samengesteld en heeft therapeuten, SPV-ers en een klinisch psycholoog ter beschikking. Daarnaast wordt consulterend een kinder- en jeugdpsychiater betrokken. Binnen dit team zijn ook meerdere therapeuten in EMDR en Equip geschoold.

Terug naar boven

Multidimensionele Familietherapie (MDFT) is een systeemtherapie aangevuld met bemoeizorg. MDFT is bedoeld voor jongeren tussen de 12 en 18 jaar die overmatig drugs en/of alcohol gebruiken en daarnaast vaak gedrags- of psychische stoornissen vertonen. Zij zijn op meerdere leefgebieden vastgelopen of dreigen daarop vast te lopen. MDFT richt zich niet alleen op de jongere zelf, maar ook op het gezin en op de bredere sociale omgeving van de jongere. Het doel van MDFT is het realiseren van een verslavingsvrije leefstijl zonder delict- en ander probleemgedrag, en het verminderen van het risico op (strafrechtelijke) recidive. Een MDFT-traject neemt zes maanden in beslag, met 2 tot 3 sessies per week. MDFT is in een grote West-Europese trial (n=450) vergeleken met individuele psychotherapie (IP; in Nederland cognitieve-gedragstherapie). MDFT hield jongeren en hun ouders veel beter in behandeling vast dan IP. MDFT verlaagde het aantal diagnoses van cannabisafhankelijk bij 12 maanden follow-up sterker dan IP deed (groot effect). MDFT verminderde het aantal dagen van cannabisgebruik sterker dan IP bij de zwaarst blowende jongeren en bij jongeren met psychische comorbiditeit of stammend uit disfunctionerende gezinnen. Het aantal symptomen van externaliserende of internaliserende stoornissen nam bij MDFT het sterkst af. MDFT en deels ook IP verminderden het optreden van recidive (delinquentie) en schoolproblemen. Zie StichtingJeugdinterventies.nl en de website van het NJi voor meer informatie over MDFT.

Terug naar boven

MultiSysteem Therapie (MST) is een intensieve, ambulante behandelingsmethode gericht op jongeren met ernstig antisociaal en delinquent gedrag, al dan niet in combinatie met alcohol- of drugsmisbruik, die op het punt staan om uit huis geplaatst te worden. MST is een intensieve ambulante systeem- en gedragsgerichte behandelingsmethode die steunt op ‘evidence-based’ therapeutische technieken vanuit de (cognitieve) gedragstherapie, pragmatische gezinstherapieën (structureel, strategisch), Community Reinforcement Approach (bij middelenmisbruik van jongere of ouders) en farmacotherapie (bijvoorbeeld voor ADHD). De interventies richten zich vooral op de ouders en op sleutelfiguren uit de omgeving van de jongere. Beïnvloeden, begeleiden, onderwijzen, maar niet uitvoeren is de stelregel. Het is van belang dat de gezinsleden leren om zelf hun problemen op te lossen en om te gaan met anderen en instanties. De behandelingen vinden plaats in de thuissituatie en in alle systemen waarin de jongere participeert (familie, school, buurt, vrienden). Gezinsinterventies, interventies gericht op leeftijdgenoten, school interventies, individueel georiënteerde interventies, psychiatrische interventies en interventies om de sociale steun voor het gezin te verhogen kunnen tot de behandeling behoren. MST wordt uitgevoerd door een team van 3 a 4 hooggekwalificeerde behandelaars met hoogfrequente training, supervisie en ondersteuning ook op de langere termijn. De behandelduur is gemiddeld 3 tot 5 maanden.

MST is uitvoerig beschreven in verschillende handboeken, waaronder: een handboek voor therapeuten, een organisatiehandboek, een handboek voor supervisoren, een reader met training handouts, informatie over de interventie-integriteit (in de Manual Supervisor Orientation Training). Daarnaast beschikt MST over behandelingsondersteunend materiaal, een voorbeeld hiervan is ‘Making the paperwork work for you. MST services 2003’. Tot slot is materiaal beschikbaar voor de driemaandelijkse bijscholing die aangepast is aan de actuele scholingsbehoefte van de MST teams. Zie www.mst-nederland en de website van het NJi voor meer informatie over MST.

Terug naar boven

Cannabisgebruik is een voorspeller van een slechte behandeluitkomst bij een eerste psychotische episode en leidt vaak tot een vijandige en afkeurende houding bij de ouders naar de patiënt toe. De Familietraining Motiverende Interactievaardigheden is ontwikkeld om cannabisgebruik bij jongeren met een psychose, te doorbreken. Een tweede doel is de spanningen in het gezin, die vaak zijn ontstaan door het cannabisgebruik van de jongere, te laten afnemen.

Terug naar boven

Er zijn sterke aanwijzingen dat cognitieve gedragstherapie (CGT) in groepsverband effectief is in het verminderen van problematisch middelengebruik onder adolescenten. CGT lijkt effectiever dan andere vormen van behandeling. Een uitzondering hierop vormt gezinstherapie, waarvan de effecten ongeveer even sterk lijken te zijn (zie bijvoorbeeld MDFT). De effectiviteit van CGT op individuele basis is minder overtuigend aangetoond. Enkele studies vinden geen effect, terwijl andere studies vaststellen dat individuele CGT net zo effectief is als CGT in groepsverband of een gezinsinterventie. Er zijn geen aanwijzingen dat het combineren van CGT met vormen van gezinstherapie effectiever is dan alleen CGT (Smit e.a., 2007).

Terug naar boven

De Leefstijltraining is ontwikkeld voor volwassenen, maar wordt ook regelmatig gebruikt bij jongeren die op een problematische manier middelen gebruiken. De training is voornamelijk gebaseerd op de cognitieve gedragstherapie en bestaat uit vier modules. Voor deze vier modules zijn handleidingen voor trainers beschikbaar, voor het derde en vierde deel is ook een werkboek beschikbaar voor cliënten.

Leefstijltraining 1

Doel van de eerste module, Leefstijltraining 1 genaamd, is het doorbreken van problematisch middelengebruik of gokgedrag. De module richt zich op abstinentie of regulering van het gebruik en het voorkomen van terugval. De module omvat vier sessies van 45 minuten. De medewerker heeft per gesprek 15 minuten de tijd voor voorbereiding en administratieve afhandeling. De sessies vinden plaats in een periode van 8 weken. De sessies vinden plaats met de individuele cliënt. In het derde gesprek kan ter ondersteuning een partner, vriend(in) of familielid worden uitgenodigd. De module is het minst intensieve aanbod gericht op verandering van het verslavingsgedrag. In het stepped-care model is de module het eerste aanbod waarbij met de minste inspanning en tegen de geringste kosten nog een positief effect mag worden verwacht. Alleen bij zeer duidelijke contra-indicaties wordt een zwaarder aanbod gedaan, bijvoorbeeld Leefstijltraining 2.

Leefstijltraining 2

Leefstijltraining 2 heeft als primair doel verandering van verslavingsgedrag. In de aanpak van verslavingsgedrag kan een onderscheid gemaakt worden in motivering, het doorbreken van verslavingsgedrag (zelf-controle-training) en terugvalpreventie. In de module komen deze elementen allen aan bod. Motivering van de cliënt tot verandering van het verslavingsgedrag vindt plaats middels het hanteren van de methodiek motiverende gespreksvoering (Miller & Rollnick, 1991). Er wordt vanuit gegaan dat cliënten verschillende stadia van verandering doorlopen (Prochaska, DiClemente & Norcross, 1992).

  1. Voorstadium
  2. Overwegen
  3. Beslissen en voorbereiden
  4. Uitvoeren
  5. Volhouden
  6. Terugval

In de eerste sessies van de module wordt de cliënt geholpen een weloverwogen beslissing te nemen over het wel of niet veranderen van het middelengebruik of gokgedrag. Vervolgens wordt middels zelfcontroletraining en vaardigheidstraining geprobeerd het verslavingsgedrag te doorbreken en terugval te voorkomen. De module is grotendeels gebaseerd op interventies uit de cognitieve gedragstherapie zoals beschreven in de Cognitive Behavioral Coping Skills Therapy Manual uit Project MATCH (Kadden et al., 1992) en het handboek van Monti et al. (1989).

Leefstijltraining 3

Leefstijltraining 3 is het groepsgerichte behandelingsequivalent van Leefstijltraining 1 (de Wildt, 2000). Deze module is het minst intensieve behandelingsaanbod in geval van middelen- of gokproblematiek. De module wordt middelenoverstijgend aangeboden en kan voorafgegaan worden door of tegelijkertijd aangeboden worden met een ambulante detox. Medicamenteuze ondersteuning bij de verandering van verslavingsgedrag kan in combinatie met deze module aangeboden worden. Er wordt in de module geen aandacht besteed aan de behandeling van comorbide problematiek (zoals bijvoorbeeld relatieproblematiek of angststoornissen). De cliënt wordt verondersteld zodanig zelfredzaam te zijn dat hij zelf in staat is overige veranderingen in zijn of haar leven aan te brengen. Een andere mogelijkheid is dat de cliënt bij andere afdelingen of instanties hulp ontvangt voor eventueel aanwezige comorbide problematiek. Doel van de module is het doorbreken van problematisch middelengebruik of gokgedrag. Deze module kan zich zowel richten op het bereiken van abstinentie van gebruik als op gecontroleerd gebruik. Deze doelen kunnen in één groep naast elkaar bestaan. Het doel abstinentie of gecontroleerd gebruik is geen indicatiecriterium. Doelen worden pas tijdens de training gesteld.

Leefstijltraining 4

Leefstijltraining 4 is de groepsgerichte behandelingsequivalent van Leefstijltraining 2. De module is een intensieve training voor het doorbreken van het middelengebruik of gokgedrag en kan eventueel voorafgegaan worden door een ambulante of klinische detox. Daarnaast kan de module gecombineerd worden met farmacotherapie en modules die gericht zijn op het veranderen van comorbide problematiek. Doel van de module is het doorbreken van middelenafhankelijkheid of problematisch gokgedrag. Deze module kan zich zowel richten op het bereiken van abstinentie van gebruik als gecontroleerd gebruik als doel hebben. Deze doelen kunnen in één groep naast elkaar bestaan. Het doel abstinentie of gecontroleerd gebruik is geen indicatiecriterium. Doelen worden pas tijdens de training gesteld. De module wordt middelenoverstijgend aangeboden.

Terug naar boven

    Het Kenniscentrum Kinder- en Jeugdpsychiatrie maakt gebruik van cookies voor analyse van het gebruik van deze website en om de website optimaal te laten werken. Jouw bezoek blijft daarbij anoniem. Voor meer informatie, zie onze privacyverklaring

    Deze site is standaard ingesteld op 'cookies toestaan", om je de beste mogelijke blader ervaring te geven. Als je deze site blijft gebruiken zonder je cookie instellingen te wijzigen, of als je klikt op "Accepteren" hieronder, dan geef je toestemming voor het gebruik van Cookies.

    Sluiten